Voorwoord:

 

 

 

 

Het oude Hertogdom Brabant naar een kaart uit de atlas van Judocus Hondius uit 1613. Rechts boven ligt Tilburg ongeveer twee cm van boven en twee cm van rechts.

 


 

Als kind heb ik mijn grootvader Franciscus Dionisius Embregts slechts een keer gezien. Het moet zijn geweest in 1943 of 1944 toen ik vier­ of  vijf jaar oud was. Wij woonden in die tijd in de Jacob Roggeveenstraat waar ik achter op de plaats aan het spelen was. Plots ging de poort open en een niet al te grote oude man kwam de plaats op. Hij droeg een lange donkere jas en hoed en leunde op een bamboe wandelstok. Mijn moeder zei, geef opa eens een hand, wat ik gedaan heb terwijl opa zei dag grote jongen. Dit voorval is altijd in mijn herinnering  gebleven. Mijn vader was de jongste uit een groot gezin met veel broers en zusters. Het leeftijdsverschil met de oudste uit  het gezin, zijn broer Johannes Cornelius, was 22 jaar. Toen vader vier jaar was overleed zijn moeder Johanna Gijsbregts en korte tijd later werd hij samen met nog twee broers geplaatst in het internaat voor de kinderbescherming “Huize Nazareth" te Tilburg dat werd geleid door de fraters van Onze Lieve Vrouw Moeder van Barmhartigheid. Dit is waarschijnlijk de reden dat wij later nog nauwelijks contact met de familie hebben gehad. Ik kan mij alleen vaag nog herinneren mijn oom Jan "Johannes Cornelius Embregts", tante Net en oom Guus "Joanna Cornelia Embregts" en Augustinus van Straaten" hun kinderen en mijn peettante Marie, "Clara Maria Embregts", die getrouwd was met "Pierre Tagage". Beter heb ik gekend oom Janus en tante Leentje uit Breda, "Adrianus Embregts" en "Helene Juraschek" en oom Paul, "Paulus Antonius Embregts" die ook wel Toon werd genoemd.

Misschien is dat wel de reden waarom ik met dit familieonderzoek ben begonnen, nieuwsgierig naar de familie waarvan ik wel had gehoord maar die ik verder nauwelijks kende.

 

Leonardus F.H. Embregts

 

 

 

Volgens het bijschrift van deze afbeelding in nummer twee van de serie "Ach Lieve Tijd" uitgegeven door Waanders Uitgevers in samenwerking met het Gemeentearchief van Tilburg, vraagt het manneke aan Deerske het vrouwtje, gaode ook op Den Bosch? Ik denk dan, zou Johannes Baptist Embregts die van beroep kramer was ook zo met zijn bepakking op weg zijn geweest.

 

 

 

 

 

 

 

 

Mijn vader Henricus Paulus Embregts op 29 juni 1920 als kleine jongen met rommelpot op het Piusplein te Tilburg in een grote folkloristische optocht ter gelegenheid van het 250-jarig bestaan van het gilde St,-Dionysius. Aan hem draag ik deze website op want ik weet zeker, als hij nu nog zou leven,  hij zeer enthousiast zou hebben meegewerkt aan het tot stand komen  van onze stamboom en   familie-geschiedenis. Zie ook fotoalbum Henricus Paulus Embregts.

 

 


 

 

 

hoofdpagina lsa

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


Ter verantwoording

 

De geschiedenis van een familie wordt pas echt interessant als alle voorouders worden geplaatst in de context van de tijd waarin ze leefden. Wie waren hun tijdgenoten, hoe waren de economische en sociale toestanden, wie waren de machthebbers die de dienst uitmaakte of hadden ze zelf wat in de pap te brokkelen. Allemaal zaken die een familiegeschiedenis in een breder perspectief plaatsen en daardoor interessanter maakt.

 

Naast de registers van dopen, huwelijken en begrafenissen moesten de pastoors vroeger ook een zogenaamd Liber Status Animarum bijhouden. Hij moest daarin per gezin zijn parochianen vermelden niet alleen de ouders met hun kinderen maar ook de personen die met het gezin samenleefden. Ook alle belangrijke gebeurtenissen zoals wie te communie mocht gaan en wie reeds gevormd was moest hij aantekenen.  Omdat het bij de invoering van de burgerlijke stand de pastoors niet verplicht werd ook dit register in te leveren zijn vele hiervan verloren gegaan.

 

In mijn "Liber Status Animarum" zal ik trachten een korte samenvatting te geven van de levensomstandigheden van enige belangrijke hoofdpersonen van de familie.

 

 

 

hoofdpagina lsa

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


What's in a name!

 

Overgenomen uit een publikatie van het Instituut Meertens te Amsterdam.

 

Inleiding: Wat is een patroniem?

 

Veel familienamen zijn ontstaan uit patroniemen, ook wel vadersnamen genoemd: namen die verwijzen naar de voornaam van iemands vader en zo de familierelatie kenbaar maken. Als vaders voornaam Hendrik is, dan is Hendrikszoon het patroniem van zijn zoon en Hendriksdochter het patroniem van zijn dochter.

Het achtervoegsel -zoon of -dochter werd afgekort of verbasterd: Hendriksz., Hendriksen, Hendriksdr. Of het werd weggelaten, al dan niet met behoud van de tussen -s: Hendriks(s).

Van de vroege middeleeuwen tot de invoering van de burgerlijke stand in de 19e eeuw werd het patroniem bij persoonsregistratie gebruikt. Het patroniem kon destijds de enige achternaam zijn,  en van generatie op generatie veranderen, maar het patroniem kon ook door een familienaam worden gevolgd: Jan Hendriksz. Bakker of Anna Pouwelsdr. van Amerongen. Het kwam ook voor dat een kleinkind het patroniem van zijn vader overnam: Pieter Jansz. Hendriks. De familierelatie werd zo binnen een naam tot drie generaties uitgebreid: zoon, vader, grootvader. Het patroniem Hendriks staat in dit voorbeeld op de nominatie een familienaam te worden. Daarvan is sprake als ook volgende generaties deze naam in gebruik nemen.

 

Opvallend is het aantal voornaamvarianten dat nog in hedendaagse familienamen die uit patroniemen zijn ontstaan, is terug te vinden. Behalve spellingsvariatie, veroorzaakt door de ontwikkeling van spellingsnormering en de verschillende momenten van naamsvastlegging, en dialectische verscheidenheid is hier zeker ook de grote voornaamvariatie die al vanaf de vroegste middeleeuwen in administratieve bronnen kan worden aangetroffen debet aan. Voornamen worden niet alleen verkort, maar kregen (vervolgens) ook achtervoegsels. Bij de vorming van patroniemen vermeed men deze affectieve afgeleide voornaamvormen niet.

 

Het patroniem in zijn oorspronkelijke functie verdween bij de invoering van de burgerlijke stand in de eerste helft van de 19e eeuw. De persoonsregistratie bij de burgerlijke stand wordt beperkt tot het noteren van voornamen en een familienaam, die definitief in vaststaande spellingsvorm van ouder op kind wordt doorgegeven. Veel patroniemen zijn bij de invoering van de burgerlijke stand een familienaam geworden. Ze zijn niet allemaal even gemakkelijk herkenbaar, omdat veel voornamen die aan de basis van deze familienamen staan niet meer in gebruik zijn. In Friesland maakte men familienamen uit patroniemen met behulp van achtervoegsel -ma of men paste andere naamvormings- mechanismen toe: Johannes Sytes nam de familienaam Sietsma aan; Sjoerd Alberts nam de familienaam Alberda aan.

 

Ook de familienaam Embregts is een patroniem en betekent voluit Embregtszoon ofwel de zoon van Embregt. Duidelijk is nu dat de naam Embregt(s) is afgeleid van de voornaam Embregt, in vroeger tijden "Embrecht" en niet zoals in de huidige vorm met een harde "G" geschreven. 

 

Het patroniem van de voornaam Embrecht -"Embrechts"- is als familienaam reeds vele eeuwen in gebruik. Als uiteindelijk de aansluiting met het Belgische geslacht Embrechts zal zijn uitgezocht, zo toont mijn onderzoek in België tot op heden aan, dan zal blijken dat reeds in de 16e eeuw de naam Embrechts als vaste familienaam gedragen werd.

 

Willen wij het ontstaan en de betekenis van onze familienaam verklaren dan moeten wij dus zoeken naar de herkomst van de voornaam Embrecht.

 

Het Instituut Meertens heeft daarover het volgende gepubliceerd.

 

Het patroniem Embregts - Embrechts:

 

1e: Er zijn enige varianten en/of vergelijkingen met de naam Embregts zoals onder andere Embrechts, Hembrecht, Hemprig, Imberechts, Immerechts

 

2e: Volgens het Centraal Bevolkingregister van het jaar 1947 (CBR 1947) waren er in Nederland in totaal 241 personen die de naam Embregts droegen waarvan er 204 in Noord Brabant woonden.

 

3e:  Volgens het Centraal Bevolkingregister van het jaar 1947 (CBR 1947) waren er in Nederland in totaal 106 personen die de naam Embrechts droegen waarvan er 87 in Noord Brabant woonden.

 

De voornaam Embrecht:

Is een variant van Imbert (met als eerste lid ermin-) of een assimilatie van Engbert, volgens Engbertus dictus Em (Haren, Noord Brabant 1431) en Eembert.

 

Imbert:

Het eerste deel van deze tweestammige Germaanse  naam is vermoedelijk gereduceerd uit Irmin-, "groot, geweldig" of naar de stamgod van de Germaanse stam de Heminonen (zie ermin-). Het tweede lid -bert, betekent, "glanzend, stralend, schitterend" (zie brecht). In het Fries komt ook de naam Imbart voor, die is echter uit Isembert (-IJsbert).

 

Engbert:

Het eerste deel van deze Germaanse naam is van Ingwie, de God van de Germaanse stam der Inguaeonen; het tweede deel betekent "glanzend, stralend, schitterend" (zie ing- en brecht).  Vroeger vaak verward met andere namen: Engbart=Eimbert, Eymbert, Engelbert, Iman, Leuven (Den Bosch 13e/14e eeuw, Bommelerwaard omstreeks 1600. Engelbert is ook Fries en komt vooral voor in IJsselmuiden, Overijssel voor.

 

Eembert:

Voorkomend als grondvorm (zie grondvorm Engbert)

 

Brecht:

Verkorting van verschillende Germaanse namen met -brecht- "stralend, glanzend, schitterend"(zie -brecht): volgens Berta en Brucht.

 

Brucht:

Vermoedelijk een verkorting van namen op -brecht- "stralend, glanzend, schitterend" volgens Bert, Berta, Brecht en Stark 68, n2: Bruchte=Bertha; zie Brecht

 

Ermin-, Irmin-, Eren-, Erm-, Em-, Irm-

Germaanse naamstam afgeleid van Germ*erman-, oorspronkelijk waarschijnlijk met de betekenis "samengevoegd, verbonden" (in samenstellingen) dan "allesomvattend, groot, geweldig, machtig.

Naam van de Herminonen, oorspronkelijk waarschijnlijk een bijnaam van de God Tiwaz. Al vroeg in persoonsnamen aangetroffen. Zie namen met Arm(in)- en Ir(min)-. Voor Em-, Im-, is ook een Germaanse stam *Amja, Du. emrig "vlijtig"mogelijk.

 

Resumerend de vraag; wat zegt het bovenstaande nu over de  familienaam Embregts?

 

Wel ik denk dat wij trots mogen zijn op onze naam die verbonden is met een zeer oud verleden en die van Germaanse oorsprong.

 

De betekenis van de naam Embrecht is met grote waarschijnlijkheid "stralend, glanzend en schitterend".

 

Echter wat uiteindelijk onze afstamming is zal wel nooit duidelijk worden, misschien was de vadersnaam van onze afstamming ooit wel gewoon Embrecht Jansz Pieters. Ik houd het dan toch maar liever gewoon op Embregts.

 

 

 

hoofdpagina lsa

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


Familierelaties "over neven en nichten"

 

Hoe vaak wordt het niet gezegd dat is een neef van mij of, mijn oudoom is overleden. Tot dan weten wij wel over wie het gaat maar wordt er gesproken over mijn achterrechtzweer dan zullen velen zich nog eens achter de oren krabben en denken dat ze met spoed naar de dokter moeten. Toch is het niet zo moeilijk, als men het weet, het is namelijk een achterneef of -nicht dus de kleinzoon of kleindochter van een broer of zus. De zoon en dochter van een broer wordt rechtzweer ofwel volle neef ook wel oomzegger genoemd. Tot slot de kinderen van een oom of tante van vaders- en moederszijde worden neef en nicht genoemd, oudtijds ook kozijn.

 

Bloedverwantschap:

 

Nog zo'n aardig woord is bloedverwantschap welk woord betrekking heeft op de verwantschap tussen personen die van elkander afstammen of een gemeenschappelijke stamvader hebben. Zwagerschap of aanverwantschap bestaat tussen de ene echtgenoot en de bloedverwanten van de ander. Er bestaat geen zwagerschap tussen de wederzijdse bloedverwanten der echtgenoten. Zij die door een van deze betrekkingen met elkaar verbonden zijn heten verwanten ook wel aangehuwden, aanverwanten of zwagers, oorspronkelijk nabuur genoemd. Zij die in den bloede verwant zijn heten bloedverwanten ook wel magen genoemd.

 

Bloedverwantschap wordt onderscheiden in wettige, natuurlijke of onwettige bloedverwantschap. De erkenning van een natuurlijk kind, buiten een wettige relatie geboren, veroorzaakt de betrekking met diegene die de erkenning gedaan heeft.

De betrekking van bloedverwantschep kan meer of minder nauw zijn. Zij wordt berekend naar het aantal geboorten. Elke geboorte wordt een graad (oudtijds knie of evenknie ) genoemd. De opvolging der graden maakt de linie (oudtijds link genoemd). Deze wordt onderscheiden in rechte linie en zijlinie. Bloedverwanten in de rechte linie zijn zij, die van elkander afstammen. Bloedverwanten in de zijlinie, (zijmagen of collateralen) zijn degenen, die niet van elkander afstammen, maar een gemeenschappelijke stamvader hebben. De naaste zijmagen zijn broeders en zusters, volle of halve, naarmate zij beide of slechts één van beide ouders gemeen hebben.

De berekening van de graad van bloedverwantschep tussen twee personen geschiedt in de rechte linie door het tellen van de geboorten, welke er tussen die personen zijn. In de zijlinie telt men van de ene persoon tot de gemeenschappelijke stamvader en van deze naar beneden tot de ander.

 

Wat is de betekenis van de verschillende namen die wij in onze familierelatie zoal tegenkomen. Wel hieronder de meest gebruikte namen.

 

Vader

 

Man in betrekking tot het kind/kinderen die hij verwekt heeft.

 

Moeder

 

Vrouw in betrekking tot het kind/kinderen die zij gebaard heeft.

 

Natuurlijke vader

 

 

Man in betrekking tot het kind/kinderen die hij verwekt heeft en die niet door het huwelijk met de moeder verbonden was.

 

Zoon

 

Kind van het mannelijk geslacht met betrekking tot de ouders.

 

Dochter

 

Kind van het vrouwelijk geslacht met betrekking tot de ouders.

 

Broeder

 

Naam van een jongen als er in een gezin ook meisjes zijn.

 

Zuster

 

Naam van een meisje als er in een gezin ook jongens zijn.

 

Schoondochter-behuwd dochter

 

Aangetrouwde dochter, echtgenote van een zoon

 

Schoonzoon-behuwd zoon

 

Aangetrouwde zoon, echtgenoot van een dochter

 

Schoonbroeder-behuwd broeder-zwager

 

 

Voor de vrouw broer van de echtgenoot, voor de man broer van de echtgenote en ook de man van een zuster.

 

Schoonzuster-behuwd zuster

 

 

Voor de man zus van de echtgenote, voor de vrouw zus van de echtgenoot en ook de vrouw van een broer.

 

Schoonouders-behuwd ouders

 

 

Schoonvader-behuwd vader en schoonmoeder-behuwd moeder

Ouders van de echtgenoot of van de echtgenote.

 

Stiefouders

 

 

Stiefvader-stiefmoeder, tweede vader of moeder met betrekking tot een voorkind van de eerste vader of moeder

 

Stiefzoon-stiefdochter

 

Kind van een eerste man of van een eerste vrouw in betrekking tot de tweede man of vrouw

 

Stiefbroeder-halfbroerder-

 

Zoon uit een ander huwelijk van een der ouders, dan waaruit men zelf voortkomt

 

Stiefzuster-halfzuster

 

Dochter uit een ander huwelijk van een der ouders, dan waaruit men zelf voortkomt

 

Oom-Tante

 

 

Broeder of zuster van vader of moeder en ook echtgenoot-echtgenote van een broeder of zuster van vader of moeder

 

Oudoom-Oudtante

 

Oom of tante van vader of moeder

 

Oomskind

 

Volle neef of nicht-zoon van broeder of zuster

 

Oomzegger

 

Iemand die tot een ander zodanig in betrekking staat dat hij oom moet zeggen

 

Volle Neef-Nicht

 

Zoon-Dochter van een Broeder of Zuster ook wel Rechtzweer

 

Neef-Nicht

 

Zoon-Dochter van een Oom of Tante, ook Klein Neef of Klein Nicht genoemd

 

Achterneef

 

 

Zoon van een volle neef-nicht ook persoon die één of meer graden verder dan een neef in bloedverwantschap staat

 

Achternicht

 

 

Dochter van een volle neef-nicht ook persoon die één of meer graden verder dan een neef in bloedverwantschap staat

 

Kozijn

 

Neef-Nicht: Kind van iemands oom of tante, van zuster of broeder

 

Rechtzweer

 

Volle Neef of Nicht tegenover Andersweer

 

Achterrechtzweer-Andersweer

 

Zoon-Dochter van volle Neef-Nicht

 

Grootouders-Oudouders

 

 

Grootvader-Grootpapa-Opa-Grootmoeder-Grootmoe-Opoe-Oma-Grutje: De ouders van vader of van Moeder

 

Overgrootouders

 

De ouders van de grootouders

 

Betovergrootouders

Ook Oudovergrootouders: De ouders van de overgrootouders

 

 

 

hoofdpagina lsa